فناوری اطلاعات ونقش آن بر علوم مدیریت

فناوری اطلاعات  ونقش آن بر علوم مدیریت، طراحی، ساخت، تولید و آموزش

چکیده :
زمانی بشر با اختراع ماشین بخار تحولی در تاریخ ایجاد نمود که از آن بعنوان انقلاب صنعتی یادشده است. نتایج این تحول : تولید انبوه، ایجاد علوم مختلف وشکسته شدن روشهای سنتی وکهن بود. امروزه انقلاب ارتباطات و امواج تحولات حاصل از آن بسیار سریع وپی درپی فرا می رسند. رشد حیرت انگیز توان وکیفیت رایانه ها ، گسترش شبکه جهانی اینترنت، شکسته شدن مرزهای ارتباطی، جهانی را در رو در رو ما قرارداده که غفلت از آن باعث ایجاد فاصله ای جبران ناپذیر خواهد شد.
در این مقاله سعی شده است که با نگاهی به مفاهیم فناوری اطلاعات وبررسی تاثیرپذیری آن برمدیریت وسازمان، طراحی، ساخت وآموزش پرداخته شود وبه این پرسش که چرا به ارتباطات وفناوری اطلاعات در محیط علمی نیامندیم پاسخ دهیم؟.
کلید واژه:   فناوری اطلاعات ( IT ) ، عصر اطلاعات، تکنولوژی اطلاعات، هوش مصنوعی  ( AI )        نویسند گان:
دکتر محسن رسولیان
دکترای مدیریت تولید و عملیات

مقدمه :
مادر حال ورود به اقتصادی هستیم که نیروی محرکه آن فناوری، انرژی آن اطلاعات وهدایت کننده آن دانش است . نیاز وآروزی انسان همواره موجب پیدایش دانش ها ونوع آوری های متعددی در طول تاریخ بشر بوده است . فراهم کردن محیطی که انسان در آن محیط بتواند به زبان ملی خود با همه ملیت ها مکالمه نماید، به هر مکانی که می خواهد در چند ثانیه سفر کند، ورای موانع فیزیکی را مشاهده کند، ایده ها وطرح هایکه به ذهن او می رسد عنیت فیزیکی بخشد، ازطریق حس بینایی با دیگران ارتباط برقرار نماید و… ، از جمله آروزهایی است که توانسته فناوری اطلاعات را بدین گونه به عرصه ظهور برساند. نگاهی به تاریخچه فناوری اطلاعات در حوزه ارتباطات و اطلاعات، مارا به رشد سریع و باور نکردنی پیشرفت وگسترش فناوری اطلاعات آگاه     می نماید. انتقال پیام بوسیله دود، شیشه و صوت، جابجایی اطلاعات توسط چاپار وکبوتران در هزاره اول واختراع تلفن، تلگراف، تلکس، فاکس و پست الکترونیکی و صوتی در هزاره دوم بیانگر جهش سریـع فناوری اطلاعات در علوم مختلف می باشد.
ایده های فناوری اطلاعات در تمدنهای دیرین نیز مشهود بوده  و به نوعی به آن اشاره شده است.ازجمله در مورد حضرت داود وسلیمان که:” براستی به داود و سلیمان دانشی بخشیدیم و هر دو گفتندسپاس خداوند راکه مارا بر بسیاری از بندگان مومنش برتری داد” .  همچنین آمده است که :” وقتی حضرت سلیمان به وادی موران رسید موری (به زبان حال ) گفت : ای موران ! به درون خانه هایتان بروید که سلیمان و سپاهیانش شمارا نا آگاهانه درهم نکوبند”  .ودر جای دیگر بیان شده است که :"پیش از آنکه چشمت را برهم زنی آنرا به نزد تو خواهم آورد وچون سلیمان،آن را در نزد خویش دید گفت : این فضل پروردگار من است" .
فناوری اطلاعات: تعاریف متعددی از فناوری اطلاعات موجود است که از سه جنبه قابل دسته بندی است.
الف)تعریف کلاسیک : گردآوری، سازماندهی، ذخیره و نشر اطلاعات اعم از صوت، تصویر، متن یا عدد که با استفاده ابزار کامپیوتری و مخابراتی صورت پذیرد  .
ب)تعریف فنی : تجهیزات وروش های مورد نیاز به منظور تبدیل متن، صوت، تصویر و فیلم به اطلاعات دیجیتالی قابل ذخیره و بازیابی7 .
ج)تعاریف عمومی فناوری اطلاعات:
همه شکل های فناوری که برای ایجاد، ذخیره واستفاده از شکل های مختلف اطلاعات (شامل اطلاعات تجاری، مکالمات صوتی  تصاویر متحرک، داده های چند رسانه های و...) بکار می رود  .
فناوری اطلاعات شامل مجموعه ای از سخت افزار، نرم افزار و فکر افزا راست که گردش اطلاعات را میسر ساخته و بهره برداری از آن رافراهم  می سازد 8.
از مهمترین ویژگیهای فناوری اطلاعات می توان به : ماده خام ذهنی بعنوان ماده اولیه اطلاعات،کامپیوتر بعنوان موتور محرکه آن، محدود نبودن به موقعیت مکانی و نداشتن تاثیر مخرب زیست محیطی اشاره داشت8.
نقش فناوری اطلاعات بر مدیریت وسازمان
پاسخ به این سئوال که چگونه فناوری اطلاعات و ارتباطات برعملکرد سازمان اثـر می گذارد؟
زمانی بشر با اختراع ماشین بخار تحولی در صنعت ایجاد نمود که از آن بعنوان انقلاب صنعتی یاد شده است. نتایج این تحول تولید انبوه و مطرح شدن مدیریت بعنوان یک علم و وارد شدن به مباحثی از جمله سلسله مراتب، زمان سنجی، کارسنجی وغیره بود. در آن زمان تنها تولیدکنندگانی موفق بودندکه بادرک صحیح از شرایط موجود ( اتمام زمان سیستمهای تولید بطریق دستی )وپیش بینی وضع مطلوب (جایگزینی ماشین بجای انسان ) خود را با محیط منطبق نمایند. شناخت تبعات و نتایج ورود سیستم ها و فناوری اطلاعات به کشور و تطبیق استراتژی ها با این تحول، امری حیاتی برای سازمان هاست، چرا که سازمان ها بعنوان سیستمهای باز با محیط داخلی و خارجی خود چه از بابت تهیه مواد اولیه و چه از جهت عرضه محصول در تبادل اطلاعات هستند  بنابراین بدیهی است که نظریه های سازمان باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد، چرا که انجام فعالیتهای کاری بدون سیستمهای اطلاعاتی تقریبا غیر ممکن خواهد بود. بنابراین هرسازمان یا مجموعه ای از سازمان ها با توجه به وضعیت خود باید به نوعی    فناوری را به خدمت بگیرند و این اقدام باید از طریق الگویی جامع انجام پذیرد  .
با عنایت به اینکه سازمان مجازی  ساختار متداول سازمانی در قرن 21 باشد. از آنجائیکه  این ساختار با ساختار سازمانی سنتی متفاوت بوده و مبتنی بر پشتیبانی نرم افزار و سخت افزار فناوریهای ارتباطی اطلاعات(ICT)  می باشد و با توجه به اینکه سازمانهای مجازی ترکیبی هستند از واحدهای موقت و بهم وابسته، که از نظر جغرافیایی پراکنده بوده و بگونه ای طراحی شده اند که بتوانند با استفاده از فناوری ارتباطی اطلاعاتی به نیازهای درحال تغییر بازار جوابگو باشند. لذا دراینگونه سازمانها بجای محصولات واقعی، جریان اطلاعات است که به طور متداول بین شرکا رد وبدل  خواهد شد. 
تاسیس یک سازمان مجازی با ویژگی های : نداشتن محل جغرافیایی خاص، ارتباط از راه دور کارکنان با یکدیگر، متغیر بودن تعداد کارکنان و و وسیع بودن طیف فعالیتهای کاری، می تواند باعث افزایش سرعت، انعطاف پذیری فوق العاده، کاهش    هزینه ها وگسترش هرچه بیشتر ارتباطات شود .
مبحث دیگر در نقش فناوری اطلاعات بر سازمان مدیریت،سازمان هوشمند می باشد که در ادامه به آن می پردازیم  .
سازمان هوشمند عبارت است، سازمانی که قادر است انواع دانشهایی که درمحیط اطراف وجود دارد جمع آوری نماید واز طریق سازگاری وانعطاف پذیری اهدافی راتعقیب کند.چنین سازمانی، سازمان یادگیرنده است که در ایجاد کسب سازماندهی وتقسیم دانش برای چگونگی رفتار مهارت دارد. سازمانی به عنوان سیستم بارز رفتار می کند که اطلاعات، مواد و انرژی را از محیط خارج می گیرد وآنها را به دانش، فرایندها وساختارهایی تغییر شکل داده و محصولات و خدماتی تولید می نماید ودرر محیط مصرف می شوند.یک سازمان با سه نوع دانش سر وکار دارد :
1-دانش تاکتیک        2- دانش بر اساس قانون     3- دانش قبلی ( پیشنیه زمینه)
1-دانش تاکتیک : شاما کارایی تجربی مخصوص، شهود گرا ودرک مستقیم است .این دانش تا حد زیادی ریشه اش در عمل است و کارایی را درسازمان تضمین می کند.
2- دانش  براساس قانون :  واضح است که برای مقایسه اعمال با موفقیتها جهت برقراری قوانین مناسب استفاده می شود.این دانش عمل را راهنمایی میکند وسازمان را قادر می سازد تا لذت ببرد از یک سطح مشخصی از کارایی عملی وکنترلی .
3- دانش پیش زمینه : این دانش جزئی از فرهنگ سازمان است وازطریق متون شفاهی،کلامی داستانها، استعارات تشابهات تصورات ومجلات کاری انتقال داده می شود.این دانش به فعالیتهای سازمان معنی می بخشد.
بطور خلاصه سازمان هوشمند در تازه کردن دانش وتوسعه مداوم در تمام این سه دسته مهارت دارد.سازمان هوشمند بالا می برد یادگیری دانش تاکتیک را تا زیادکند مهارت وظرفیت خلاق کارمندانش را و از دانش قانونی سود می برد برای کارایی وتوسعه آن.
نقش فناوری اطلاعات بر  تولید (طراحی وساخت )
امروزه به دلیل نفوذ تکنولوژی اطلاعات در حوزه تولید وتغییرات بسیار شدید بازار، سازندگان در تلاش هستند که  زمان ارائه محصول به بازار  را تا حد ممکن کاهش دهند تا درصحنه رقابت باقی بمانند. استفاده از اینترنت در حوزه طراحی وتولید به سازندگان امکان داده است تا با کمترین هزینه و زمان به امکانات سایر سازمانها ی تولیدی دنیا دسترسی داشته و نیازهای مشتریان و بازار را تامین کنند .پیش بینی می شود که در انتهای دهه اول هزاره سوم میلادی ( تا سال 2011) کامپیوترهای رومیزی( یا pcها) توانایی یک ابر کامپیوتر  را پیدا می کنند و عملیات توسعه محصول در چند ساعت روی میز مهندس طراح انجام شود.یعنی یک مهندس مجموعه ای از آزمایشگاههای طراحی، تست، آنالیز و نمونه سازی سریع را روی میز خواهد داشت. او با استفاده از مدلهای سه بعدی واقعیت های بیرونی را در مانیتور تجربه و پس از نهایی کردن ایده خود، به کمک چاپگرهای سه بعدی  که کنار میز است نمونه آن ایده را بطور فیزیکی آشکار می سازد .
عصر جدید تولید، بازسازی کاملی از مدیریت و استراتژی را نمایش می دهد .تعریف سنتی از ساخت عبارت بود از ساختن چیزی از مواد بوسیله دست یا ماشین، ولی تعریف جدید، دانش و ایده را بعنوان مواد جدیدتشخیص می دهد که در آن دارائیهای مملوس مادی به دارائیهای نا مملوس معنوی (دانش سازمانی، نوآوری و خدمات ارزش آور ) تبدیل شده است .
در محیط رقابتی امروز، شرکتها هریک به تنهایی نمی توانند در تمامی زمینه ها حرف نخست رابزنند. بنابراین ظهور شرکت مجازی این امکان را مهیا می کند که یک شرکت تولید کننده بر روی یک یا دو نوع فرایند تمرکز یافته و مابقی فرایندها  به شرکتهای دیگر سپرده شود. بطوریکه یک شرکت قطعات فراهم شده توسط تامین کنندگان را مونتاژ کرده ومحصولات را شکل می دهد و شرکت دیگر مدیریت مواد را انجام  ودر نهایت محصول مونتاژ شده را به مشتریان تحویل می دهند. در اکثر موارد شرکتهای مجازی هرگز محصولاتی را که به مشتریان تحویل می دهند نمی بینند13 .
نقش فناوری اطلاعات  بر آموزش
بی شک یکی از تاثیرهای  مهم بکارگیری فناوری اطلاعات، کابرد آن در آموزش خواهد بود. طراحی و پیاده سازی آزمایشگاههای مجازی در گرایش های مختلف طراحی و پیاده سازی کتابخانه دیجیتال ، طراحی وپیاده سازی گروه، دانشکده و دانشگاه مجازی   و طراحی و پیاده سازی شهر مجازی  با داشتن همه موارد فوق به انضمام  دولت الکترونیکی    (که ایران نیزبا  امضاء قراردادی با چند کشور اروپایی از جمله فرانسه، طرح تبدیل منطقه آزاد کیش به یک شهر مجازی را فراهم نموده است)، همگی در آینده از آثار بکارگیری علم فناوری اطلاعات خواهد بود. برای مثال در یک کتاب دیجیتالی شما قادر خواهید بودکه: سرعت زمان خواندن را انتخاب کنید، در زنگ تفریح شرکت کنید واز تفریحات آن که شامل، روزنامه،  شعر و موزیک است بهره بگیرید، با سوالات چهارگزینه ای در حالتهای مختلف مورد آزمون قرار بگیرید، مرجع و ماخذهای کتاب مورد مطالعه را ببینید، در اطاق گفتگو شرکت نمائید، واژه نامه ها و فرهنگ لغات مورد نیاز خود و همچنین از انواع ابزارهای کمکی صوتی و تصویری، ماشین حساب و... استفاده نمائید. یا در یک آزمایشگاه مجازی شما قادر خواهید بود که  انواع  آزمایشا ها را با توجه به دستورالعمل مــوجود را کتاب تان  انجام دهید و نتیجه را در اسرع وقت ببینید و در صورت نیاز     می توانید مواد اولیه آن را کم و زیاد کنید و حالتهای مختلف از نتایج عملکردی را مشاهده نمائید، به دفعات زیاد آن را درهر قسمتی که مایل هستید تکرار و حتی آنرا بزرگ نمائی کنید، می توانید سوالات متعددی را مطرح و پاسخ آنرا دریافت نمائید و همینطور از انواع ابزارهای کمکی و واژه نامه ها نیز بهره بگیرید.
قطعاٌ استفاده از فناوری اطلاعات در نشر الکترونیکی نیز چالشهایی در رابطه با حق مولف نیز بوجود خواهد آورد که در ادامه به برخی از تبعات این چالش اشاره می نمائیم.
اولین قانون حق مولف در ایران در 11/10/1348 در چهار فصل وسی وسه ماده وسه تبصره به تصویب رسید و در سال 1352 بندهایی به آن اضافه گردید. قانون  فوق ازهرگونه حقوق  معنوی آثارشامل : نوشته های علمی و فنی، ادبی، معنوی، آثار موسیقیایی، دیداری، شنیداری، نقاشی، معماری و طرحهای مهندسی حمایت می کند. ظهور اینترنت مفهوم سنتی مالکیت معنوی و استفاده غیر مجاز از اطلاعات را با چالش جدی مواجه کرده است، زیرا به کمک پیمانهای مختلف در محیط جهانگستر    (وب ) امکان نسخه برداری، دستکاری و تغییر شکل اطلاعات بسادگی امکان پذیر می باشد. بسیاری از مردم سامانه های اطلاعاتی را جزء اموال عمومی تلقی می نمایند و به همین دلیل نیز نیازی به اجازه گرفتن از صاحب اطلاعات و طی تشریفات قانونی احساس نمی کنند . با توجه به اینگونه چالش ها در کنفرانس ژنو در سال 1996 با حضور نمایندگان 160 کشور جهان حق مولف را تصویب کردند که طی آن :
الف) نظام توزیع و انتقال الکترونیکی اثر علمی، هنری و ادبی تحت حمایت قرار می گیرد.
ب) نظام حق مولف دو سوی اقیانوس آرام بشکل واحد در آمد .
دامنه بکارگیری فناوری  اطلاعات: اگرچه از عمر حوزه فن آوری  اطلاعات، مدت زیادی نمی گذرد، اما بکارگیری این دانش      
به شدت رو به گسترش است به نحویکه درسال 2002 میلادی تعداد کامپیوترهای شخصی و شبکه های ارتباطی تلفن ثابت و سیار با 
سرعت  زیادی رو به فزونی نهاده اند. بطور مثال تعداد خطوط تلفن ثابت از 700میلیون خط در سال 1995به 1100 میلیون خط در سال  
2002 رسیده است که رشد 88% رانشان می دهد. همچنین در سایر موارد نیز مطابق جداول شماره 1،2،3 روند رشد فناوری  اطلاعات 
در زمینه های فوق مشهود می باشد.
نام کشور    تعداد کامپیوترهای شخصی به ازاءهر100 نفر    نام کشور    تعداد کامپیوترهای شخصی به ازاءهر100 نفر
ایتالیا    57 دستگاه    دانمارک    79 دستگاه
فنلاند/ فرانسه    62 دستگاه    هلند    80 دستگاه
اسپانیا    68 دستگاه    آمریکا    104 دستگاه
انگلیس    74 دستگاه    سوئیس    111 دستگاه
سوئد    75دستگاه    نروژ    112 دستگاه
آلمان    76 دستگاه    ایران    43دستگاه
جدول شماره(1 ):   تعداد کامپیوترهای شخصی به ازاء هر 100 نفردرسال2002
سال    برحسب میلیون خط    سال    برحسب میلیون خط
تلفن ثابت    تلفن همراه        تلفن ثابت    تلفن همراه
1995    700    100    2001    1000    900
1996    750    200    2002    1100    1100
1997    800    250    2003    1150    1400
1998    820    300    2004    1200    1600
1999    950    500    2005    1200    1800
2000    970    610           
جدول شماره(2 ):    توسعه شبکه های ارتباطی تلفن ثابت وسیاردرسال 2002

سال    فروش     سال    فروش
1999    10 میلیون دلار    2008    25 میلیارد دلار
2000    100 میلیون دلار    2011    50 میلیارد دلار
2004    3.1 میلیارد دلار       
جدول شماره(3 ) :  آمار فروش کتابهای دیجیتالی در جهان با پیش بینی تا سال2011

میزان خرید و فروش الکترونیکی در شبکه اینترنت آمریکا ماهیانه یک میلیارد دلار می باشد و40% خرید وفروش اتومبیل در امریکا در سال 2000 از طریق اینترنت بوده که پیش بینی می شود این سهم تا پایان  سال 2003 به 90%  برسد، ضمن اینکه 60% سایت های موجود در کشور مزبور می باشد.
سهم تجارت الکترونیک در اروپا از 35 میلیارد دلار درسال 2000 به 1000 میلیارد دلار در سال 2004 خواهد رسید.میزان درآمد هند از تولید نرم افزار درسال 2000 بالغ بر 9میلیارد دلار بوده که پیش بینی می شود این رقم تا پایان سال 2005 به 50 میلیارد دلار برسد.کشور فیلیپین نیزدرسال 2001،مبلغ حدود 1.5 میلیارد دلار صادرات نرم افزار داشته است. درایران سالیانه 8 میلیون دلار صرف خرید اطلاعات می گردد که 5 میلیون دلار سهم وزارت علوم و3 میلیون دلار سهم وزارت بهداشت ودرمان می باشد.
نگاهی به آمارتعداد کاربران ابزارهای ارتباطی نشان می دهد که : سیستم های تلفن در طی 74 سال، رادیو در طی 38 سال تلویزیون در طی 13 سال، شبکه کابلی در طی 10 سال و اینترنت در طی 4 سال به 50 میلیون نفر کاربر دست یافته اند. تعداد کاربران اینترنت در سال 95، 13میلیون نفر در سال 97، 90میلیون نفر در سال 2000، 550 میلیون نفر وپیش بینی  می شود در سال 2005  به یک میلیارد نفر برسد.ضمن اینکه گروه گاتنر  تخمین زده کــه هــر ثـانیه یک آدرس جدید اینترنتی بـاز می شود.
دریک تقسیم بندی می توان میزان دسترسی کشورهای جهان به فناوری اطلاعات را به شرح ذیل بیان کرد :
سطح دسترسی    پیشتازان    تند روندگان    آیندگان    آغازگران    پس ماندگان
درصد    13%    11%    20%    19%    37%
نام کشورها    آمریکا، آلمان ، سنگاپور    ایتالیا، مجارستان، سوئد    آفریقا، شیلی، روسیه    چین، مصر، فیلیپین    کنیا، عراق، سومالی
جمع بندی
علی رغم همه عقب ماندگی ها، در عین حال دیر آغاز کردن همیشه بد نیست زیرا می توان از تجربیات دیگران استفاده کرد  و مسیر را سریع تر پیمود قرن، قرن اطلاعات است و تکنولوژی اطلاعات مبنای است بر اختراعات واکتشافات جدید، به هر حال استفاده از اینترنت همانند تلفن همگانی خواهد شد. افراد وسازمانهای موفق خواهند بود که بتوانند در آینده  خود را با توجه به تغییرات سلیقه ای و الگوی زندگی جامعه پیش بینی هایی داشته باشند، تا در این بازار رقابت حذف نشوند.

منابع :
1 –  قرآن مجید
2 – "اولین دوره تخصصی کاربردی فناوری اطلاعات، " مجتمع دانشگاهی مدیریت ومهندسی صنایع دانشگاه مالک اشتر بهار81"
3-مجله تدبیر، شماره 74
4-نشریه رهیافت، شماره 25

 

»»تاثیر فناوری اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد و پیشرفت 1

 

تاثیر فناوری اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد

 

چکیده:

 

در چند دهه اخیر تکنولوژی مدرن اطلاعات بر موقعیت و عملکرد بسیاری از جوامع، سازمان ها و افراد اثرات قابل ملاحظه‌ای گذاشته و به موازات پیشرفت های شگرفی که در این زمینه بوجود آمده است، سرنوشت جوامع، سازمان ها و افراد هر روز بیش از گذشته به این فناوری مدرن گره می خورد. بدیهی است که در چنین موقعیتی، شناخت تاثیرات فناوری اطلاعات اهمیت فزاینده ای یافته است .

 

با توجه به این واقعیات باید گفت که فناوری اطلاعات یکی از عوامل مهم محیطی به شمار می آید که بر موقعیت ، عملکرد و سرنوشت جوامع، سازمانها و افراد اثرات جدی می گذارد.

 

مقدمه

 

بحث در مورد تاثیر فناوری اطلاعات بر افراد، سازمانها و جامعه موضوع تازه‌ای نیست و از ابتدای پیدایش و گسترش فناوری اطلاعات این موضوع مورد بحث قرار گرفته است.

 

هنوز هم افرادی وجود دارند که معتقدند بشر به وسیلة تکامل تکنولوژی تهدید شده است. ما در یک ارتباط حیاتی با تکنولوژی قرار داریم. با وجود این، باید در مورد اثرات آن بر خود به عنوان افراد و به عنوان اعضای سازمانها و جامعه آگاه باشیم.

 

بدین جهت در ادامه این نوشتار تاثیر فناوری اطلاعات بر سازمانها، افراد و جامعه بحث خواهد شد.

 

سازمانها و فناوری اطلاعات

 

استفاده از رایانه و فناوری اطلاعات برخی از تغییرات را در سازمانها ایجاد کرده است. این تغییرات در حوزه هایی مثل ساختار، اقتدار، قدرت، محتوای شغل، سلسله مراتب شغلی کارکنان، نظارت و شغل مدیران دیده می شود. خلاصه ای از این مباحث در ادامه توضیح داده می شود.

 

سلسله مراتب سازمانی

 

فناوری اطلاعات برای افزایش بهره‌وری و کارایی ، حیــــطه کنترل گسترده‌تر و کـــاهش تعداد متخصصان را مجاز می‌داند. فناوری اطلاعات به سازمانها اجازه می دهد تــا دانش متخصصان را تحت کنترل درآورد و نیاز به تخصصــهای فنی را در سازمان کاهش می دهد. این منطقی است کــه پس از اینکه سطــــوح مــدیریتی در سازمانها کمتر شد، در آن ســـازمانها به مدیران صفی و ســـتادی کمتری نیاز خواهد بود. این روند بیشتر به ,سیله پدیدة کاهش یا کوچک شدن اندازة مدیریت میانی نمایان می‌شود.

 

نسبت کارکنان یقه آبی به کارکنان یقه سفید

 

با جایگزین شدن رایانه‌ها به جای شغلهای دفتری، از آنجایی که نیاز به متخصصان سیستم‌های اطلاعاتی بیشتر می‌شود، نسبت کارکنان یقه سفید به یقه آبی در چنین سازمانهایی بیشتر می‌شود.

 

واحدهای ویژه

 

تغییر دیگر در ساختار سازمانی، امکان ایجاد یک مرکز تکنولوژی، یک مرکز تجارت الکترونیک، یک بخش سیستم‌های پشتیبانی تصمیم و یا یک بخش سیستم‌های هوشمند است. بدین ترتیب واحدهای ویژه ای جهت مدیریت اطلاعات و فناوری اطلاعات در سازمان ایجاد می‌شود.

 

تمرکز قدرت یا اختیار

 

اینکه آیا استفاده گسترده فناوری اطلاعات منجر به تمرکز یا نبود تمرکز در عملیات کسب و کار و مدیریت خواهد شد یا نه ممکن است به فلسفه مدیریت عالی بستگی داشته باشد. هر چه میزان کنترل و تاثیر کارکنان رده پایین سازمان بر فرایند تصمیم گیری در سازمان بیشتر باشد، می‌توان نتیجه گرفت که تمرکز در سازمان کمتر شده است و اگر با بکارگیری فناوری اطلاعات در سازمان ،میزان کنترل و تاثیر مدیران بر فرایند تصمیم بیشتر شود،تمرکز بیشتر خواهد بود.بنابر این نمی‌توان در این مورد یک الگوی مشخص و واضح ارائه داد‌.

 

 

قدرت و موقعیت

 

با توجه به اینکه اطلاعات یک منبع قدرت است، با ورود سیستم های اطلاعاتی در سازمان میزان اطلاعات تحت کنترل افراد تغییر خواهد کرد و بدین ترتیب قدرت افراد (قدرت ناشی از اطلاعات) تغییر خواهد کرد.

   
       

 

مقاله ها - حوزه فناوری وتوسعه ارتباطات

شنبه ، 27 آبان 1385 ، 09:58

فناوری اطلاعات در سازمان

حسین حسن زاده

hasanzadehh@yahoo.com آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسکریپت دارید

کارشناس فناوری اطلاعات دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش

مقدمه

دسترسی آزاد به اطلاعات و اخبار یکی از اساسی ترین و بدیهی ترین حقوق شهروندی است و مهمترین شاخص توسعه هر کشور بر اساس میزان تولید و امکان توزیع و مصرف اطلاعات است.

واقعا چه چیز می تواند خلاء موجود اطلاع رسانی کشور را پر کند؟

بهترین راه حل برای پذیرش آمادگی ورود به جامعه اطلاعاتی این است که از نظر فرهنگی و آموزشی فهم صحیحی از این نظام حاصل شود. این پذیرش به این معنا ست که نسبت نگرش به مفهوم سرمایه اجتماعی تغییر پیدا کند.

امروزه سرمایه اجتماعی شامل ابزار ,ساختمان,تکنولوژی و ...نیست بلکه اطلاعات ,تخصص ,کارامدی و نیروی انسانی ماهر به عنوان عوامل زمینه ساز توسعه و پیشرفت در عرصه های مختلف توسعه اجتماعی ,اقتصادی و فرهنگی مطرح می شود، به همین خاطر مدیران دائما درگیر تصمیم‌گیری برای صرف هزینه یا سرمایه‌گذاری برای به کارگیری تکنولوژی در سازمان خود هستند، اما یک سوال همیشه مطرح است:

مرز سرمایه‌گذاری در انتقال فناوری کجاست؟

طبیعی است که استفاده از فناوری اطلاعات به عنوان یک راه به صرفه‌تر در برابر روشهای دستی یا سنتی اهمیت پیدا می‌کند؛به همین دلیل یک مدیر باید کشف کند که فناوری اطلاعات در کدام بخش از سازمان یا زنجیره فعالیتهایش مفیدتر است و برای پاسخ دادن به این سوال احتیاج به شاخصهایی برای اندازه‌گیری دارد.

در این مقاله سعی کرده ایم نقش فن‌آوری را در سازمان توضیح دهیم تا یک مدیر (اعم از آنکه مدیر یک سازمان دولتی باشد یا شرکتی خصوصی، کارخانه تولیدی باشد یا یک مدرسه) بتواند انتظارات خود و نقشی را که تکنولوژی می‌تواند یا باید برایش ایفا کند به دقت تعریف نماید. که بالطبع از چنین فرآیندی، میزان سرمایه‌گذاری و نحوه آن خود به خود مشخص می‌شود.

کارکردهای پایه فناوری اطلاعات

Basic Functions of IT

با به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات معمولا یک یا چند مورد از موارد زیر در سازمان رخ می دهد:

۱. تبدیل اطلاعات (Conversion)
یعنی اطلاعات از یک شکل به شکل دیگر تبدیل میشوند (مانند تبدیل نوارهای صوتی به صورت دیجیتالی، یا اسکن کردن اسناد و نامه های اداری و تبدیل آن به قالب الکترونیک)
۲. ذخیره سازی اطلاعات (Storage)
مثل ذخیره صدا بر روی دیسک یا نوار یا ذخیره کردن اطلاعات
۳. پردازش اطلاعات (Processing)
مثل تولید کارنامه تحصیلی برای دانش آموزان به وسیله کامپیوتر یا تراز حساب مالی در یک نرم افزار حسابداری
۴. تبادل اطلاعات (Communication)
انتقال فایل از یک کامپیوتر به کامپیوتر دیگر با استفاده از امکانات ارتباطی
۵. تحلیل و همگرایی اطلاعات
مثل نرم افزارهای مورد استفاده در طراحی صنعتی و الکترونیک

فناوری های جدید
ٍEmerging Technologies
از ترکیب کارکردهای بالا، فناوری‌های جدیدی پدید آمده است که به تنهایی هویت خاص خود را پیدا کرده‌اند و ممکن است هر کدام از این موارد به عنوان یک هدف در به کارگیری فناوری اطلاعات وارتباطات مطرح شوند (مثل طرح اتصال شرکت شما به اینترنت). بعضی از این فناوری ‌ها به قرار ذیل هستند:
- چند رسانه ای (Multimedia)
- شبکه های کامپیوتری (Computer Networks)
- بسته های نرم افزاری (Software Application/Trends)
- بانکهای داده (Data Warehouses)
- فناوری بدون سیم (Wireless Technologies)
- سیستمهای هوشمند (Artificial Intelligence Systems)
- اینترنت
برنامه ریزی فناوری اطلاعات
سؤالاتی که عموماً در انتقال فناوری به سازمانها مطرح هستند بقرار زیر است:
- چه؟ (چه چیزی می‌خواهد در سازمان به کار گرفته شود)
- کجا؟ (در چه بخش از سازمان یا برای کدام فعالیت)
- چه وقت؟(زمان مورد انتظار برای انتقال و به کارگیری)
- چقدر هزینه در ازای چقدر سود؟(خط مشی سازمان در هزینه کردن چیست)
- چگونه؟ (مراحل انجام کار چیست)
- توسط چه کسی؟ (آیا با تکیه بر نیروهای داخل سازمان یا بیرون آن؟ و در میان شرکتهای بیرونی، کدام یک و چرا مناسبتر است؟)
برای پاسخ دادن به سوال اول، به مرور نقش‌هایی که فناوری می‌تواند در یک سازمان داشته باشد می‌پردازیم:

نقش فناوری اطلاعات در سازمان
- نقش پشتیبانی
در این نقش، فعالیت اصلی و محوری سازمان بدون استفاده از فناوری هم انجام می‌شود، اما به کار گیری فناوری به نحوه انجام فعالیت‌ها به کمک بسیار زیادی می‌کند یا اینکه آنها را توسعه می‌دهد. مثل به کارگیری سیستم مالی یا حسابداری برای یک فروشگاه که گرچه می‌توان همچنان صورت حسابها  را در دفاتر نگه داشت، اما کامپیوتر انجام عملیات حسابداری را تسهیل می‌کند.
- نقش محوری
فناوری برای برخی سازما‌نها نقش محوری دارد به نحوی که بدون به کارگیری آن- اگر چه می‌توان به فعالیت ادامه داد- تفاوت بین به کارگیری و عدم به کارگیری فناوری فاحش است. مثل به کارگیری سیستم تایپ کامپیوتری در یک روزنامه یا انتشاراتی. امروزه تقریبا بدون به کارگیری حروفچینی کامپیوتری، اداره یک روزنامه یا انتشار یک کتاب غیرممکن است.
- نقش استراتژیک
در نقش استراتژیک، اصولا ادامه فعالیت سازمان بدون به کارگیری فناوری بی‌معنی است. مثل شبکه ارتباطی برای فروش بلیط هواپیما یا به کارگیری کامپیوتر در سیستم بانکی.
تشخیص
قدم بعدی، تشخیص نقش فناوری در سازمان یا فعالیت شما است. برای این کار، شاخصهایی معرفی می‌کنیم:

شاخصهای تشخیص نقش فناوری اطلاعات در سازمان:
- میزان وابستگی سازمان به فناوری اطلاعات
کارکرد مطلوب سازمان در گرو به کارگیری فناوری است
- تاثیر استراتژیک فناوری اطلاعات بر سازمان
فناوری یکی از چند عامل اصلی برای حفظ سازمان و تضمین موفقیت آن در آینده است
شناسایی موقعیتهای به کارگیری IT
یکی دیگر از عوامل بسیار مهم شناسایی موقعیت های به کارگیری فناوری اطلاعات در سازمان است که این موقعیت ها را از دو منظر می توان بررسی کرد:
- موقعیتهای خارج از سازمان
به کارگیری فناوری منجر به بهبود فعالیتهای سازمان در ارتباط با مشتریان، شرکتهای وابسته، فراهم کنندگان خدمات، ارائه خدمات یا محصولات تازه به مشتریان و… می شود.
- موقعیتهای داخل سازمان
در این حالت، به کارگیری فناوری منجر به افزایش کیفیت در زنجیره ارزش افزوده در بخشهای مختلف سازمان می گردد .از ارائه خدمات گرفته تا مدیریت، نیروی انسانی، بخشهای مالی و خدماتی و…
اعمال شاخصهای فوق و به کارگیری راهکارهای ارائه شده   الزاما توسط کارشناسان یا مشاوران متبحر در زمینه فناوری اطلاعات صورت می‌پذیرد تا سودمند ترین حالت سرمایه‌گذاری و بهره‌وری از به کارگیری فن‌آوری حاصل گردد.               

منابع:

http://www.it4manager.com

 

مقدمه

طبق نظر بسیاری از اقتصاددانان، متخصصان و آینده نگرها در سالهای اخیر انقلابی مشابه انقلاب صنعتی به وقوع پیوسته که جهان را وارد "عصر اطلاعات" ساخته و بسیاری از جنبه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حیات بشر را دستخوش تحولی عمیق نموده است. یکی از ابعاد این تحول، تغییرات عمیقی است که در فناوری اطلاعات به وجود آمده است.(مومنی، 1381) چشم انداز جهان با بهره گیری فناوری اطلاعات بسیار متفاوت اززندگی امروز ماست. فرزندانی که درقرن آینده متولد خواهند شد شهروندان جامعه اطلاعاتی نامیده می شوند؛ جامعه ای که درآن زندگی اقتصادی و اجتماعی افراد جامعه شدیدا تحت تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات است و در محیط کار، منزل و هنگام تفریح با زندگی مردم عجین شده است. کیفیت زندگی انسانها تحت تاثیر زیرساختهای ارتباطی با ظرفیت بالا و پر سرعت در تمام جهان برای انتقال نوشته ها، صدا، اسناد، تصاویر، طرحها و... دائما ارتقا می یابد و اطلاعات افراد را در تمام ابعاد تحت تاثیر خود قرار می دهد. ( ساموئلسون و واریان، 2002)

اصطلاحاتی همچون تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، جامعه الکترونیکی و... به گوش عموم مردم آشنا هستند و چنین به نظ

/ 1 نظر / 118 بازدید
masteradv

سلام دوست عزیز وبلاگ بسیار پر محتوایی دارید خوشحال میشم از وبلاگ من هم دیدن کنید و تبادل ترافیک داشته باشیم