قراردادBOT چیست؟

به نام خدا

موضوع :      BOT

   نام استاد : جناب آقای  دکتر  سرمد سعیدی

 

       نام محقق : فایزه دانه کار

 

 

روش ساخت بهره برداری واگذاری BOT (Build-Operate-Transfer  )

 

توسعه و نیاز روزافزون کشورها به‌زیر ساخت‌های اساسی برای توسعه و نامتوازن بودن بودجه‌های دولتی با هزینه‌های مورد نیاز برای ساخت‌پروژه‌های زیربنایی،توجه به روش‌های‌دیگری را برای سرمایه‌گذاری در ساخت‌پروژه‌های زیربنایی و شریان‌های‌حیاتی طلب می‌کند.

 

سرمایه‌گذاری به روش‌های معمول‌«فاینانس»از قبیل«بای بک»و«یوزانس» گاه بیش از آن که به نفع دولت‌ها و ملت‌ها باشد،منافع سرمایه‌گذاران را تأمین‌می‌کند،به همین سبب در سال‌های اخیر، شکل نوینی از قرارداد سرمایه‌گذاری‌برای پروژه‌های عمرانی و صنعتی و به‌منظور توسعه پروژه‌های زیربنایی در دنیا به وجود آمده و گسترش یافته است‌که به( Build-Operate-Transfer ) B.O.T یا سبا(ساخت-بهره‌برداری-انتقال) شهرت یافته است.در این نوع قرارداد بخش خصوصی ضمن بررسی‌های فنی‌-اقتصادی پروژه،طی قراردادی با دولت،اجرا و بهره‌برداری از آن را طی‌یک مدت زمان معین متقبل شده و پس از برگشت سرمایه هزینه شده،آن را به‌دولت باز می‌گرداند.این نوع از قرارداد اجرای فعالیت‌های عمرانی،دارای‌سابقه‌ای از قرن 13 میلادی است که‌کانال سوئز و راه آهن هزاران کیلومتری‌سیبری از جمله معروف‌ترین پروژه‌های‌B.O.T مربوط به قرن 18 است و طی قرن‌اخیر به شدت گسترش یافته،به طوری‌که اغلب پروژه‌های توسعه‌ای در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه در این قالب اجرا شده و می‌شود(ورزشگاه‌پاریس محل بازی‌های جام‌جهانی 1998 در همان سال به این روش ساخته‌شده بود).

به زبان ساده نوع خاصی از قراردادهای پیشرفته و مشکل است که اغلب برای سازه های زیربنایی مثل نیروگاه استفاده میشود و در واقع دولت طرح را به کنسرسیومی مشترک از پیمانکار و مشاور و بانک و بیمه و... میدهد و پس از ساخت اجازه بهره برداری از آن را به مدت مشخص مثلا 20 سال به آنها واگذار میکند و پس از مدت مشخص پروژه متعلق به دولت میشود بدون آنکه هیچ پولی پرداخت کرده باشد در بعضی کشورها مثل استرالیا دولت مالکیت طرح را هم در دوره مشخص به شرکت واگذار میکند.

این روش یکی از روش های پذیرفته شده جهت مشارکت بخش خصوصی در توسعه پروژه های زیربنایی در سطح جهان می باشد . دولتهای مختلف از این روش بعنوان یک روش مناسب برای سرمایه گذاری و ساخت سریع پروژه های زیربنایی که بشدت مورد نیاز جامعه می باشد استفاده می کنند .

اصطلاح  BOT اولین بار در دهه 1980 میلادی و هنگامی که دولت وقت ترکیه اعطای امتیاز چندنیروگاه را به مناقصه گذاشت، رایج گردید . در این روش ساخت و بهره برداری پروژه به مدت معینی توسط شرکتی تحت عنوان" شرکت پروژه" انجام شده و انتقال طرح به کارفرما پس از طی مدت معینی و بعد از تحصیل درآمد لازم محقق میگردد .

انجام این روش مانند سایر روش های اجرای طرحهای بزرگ با تهیه اسناد مناقصه و پس از مرحله مطالعات اولیه توسط کارفرما آغاز می گردد . سپس سرمایه گذاران بخش خصوصی با بررسی اسناد مناقصه و حصول اطمینان از مثبت بودن نتایج امکان سنجی با ارائه پیشنهاد در مناقصه شرکت می کنند .

در مرحله بعدی و با تعیین برنده مناقصه و انجام مذاکرات اولیه یک شرکت با مسئولیت محدود بعنوان "شرکت پروژه" توسط سرمایه گذاران برگزیده تأسیس میشود . این شرکت صاحب امتیاز پروژه BOT  محسوب میگردد . سرمایه متولیان جهت تأسیس شرکت معمولاً 20 تا 30%  سرمایه گذاری لازم برای اجراء پروژه میباشد. مابقی سرمایه مورد نیاز از طریق انعقاد موافقت نامه های مالی با بانکها و موسسات مالی معتبر تأمین می گردد .

از اهم وظایف شرکت پروژه ، عقد موافقت نامه های لازم با کارفرما ، پیمانکار اجرایی ، شرکت بهره بردار و موسسات مالی میباشد . معمولا شرکت با عوامل کارفرما برای فروش محصول موافقت نامه ای بر مبنای تحویل با شرایط  Take or Pay  (بردار یا بپرداز ) امضاء می نماید . در اینحالت چنانچه خریدار محصول  ( عوامل کارفرما) در مواقعی نیاز به محصول تولیدی نداشته باشند ملزم به پرداخت حدود 80% از قیمت محصول تولیدی می باشد .

در این روش کارفرما بازپرداخت هیچ وامی را از طرف سرمایه گذاران یا متولیان پروژه تضمین نکرده و در نتیجه فشار ناشی از استقراض کاهش می یابد . به علاوه ریسکهای مربوط به ساخت و تکنولوژیهای جدید نیز به طرف مقابل ( بخش خصوصی ) منتقل می گردد . همچنین منافع بسیاری برای دولت و یا کارفرما در زمان ساخت و پس از آن ( بهره برداری ) قابل پیش بینی می باشد .

 

روند بکارگیری پروژه BOT  

مراحل زیر در بکارگیری پروژه BOT  اهمیت دارد.

 1- شناسایی

 همانند سایر طرحها شناسایی پروژه بعنوان گام اول می بایست انجام شود . در این مرحله مطالعات امکان سنجی مقدماتی شامل بررسیهای اقتصادی ، مالی و فنی با توجه به اوضاع اقتصادی و سیاسی انجام شده و الزامات و منافع حاصله از اجرای طرح به روش  BOT  مشخص می گردد .

این مرحله نیازمند استفاده از یک تیم حرفه ای در ستاد کارفرما بوده و در غیر اینصورت  بکارگیری خدمات مشاوره ای ضروری می باشد .

 2- مناقصه / مذاکره

1-2-  مذاکره

چنانچه پروژه را بتوان بصورت مستقیم به سرمایه گذار واجد الشرایط واگذار نمود ، با انجام مذاکرات تفاهم نامه ای مابین طرفین به امضاء رسیده و موافقت نامه خرید محصول نیز منعقد می گردد . این روش نسبت به به روش مناقصه زمان کمتری نیاز داشته و در هزینه ها نیز صرفه جویی می گردد .

 

2-2- مناقصه

     در روش انجام مناقصه مراحل فرعی زیر اجراء میشود :

1-2-2- آمادگی کارفرما برای مناقصه

2-2-2- آمادگی سرمایه گذاران برای مناقصه

3-2-2- انتخاب برنده مناقصه

 3- توسعه

 در این مرحله و پس از امضاء موافقتنامه پروژه ، تنظیم موافقت نامه مابین سرمایه گذاران جهت شکل دادن ساختار شرکت پروژه انجام شده و مشارکت سهام برای تحقق پروژه مشخص میشود . موافقت نامه تامین مالی ، عقد پیمان با پیمانکاران و کسب تعهدات و سایر امور ذیربط نیز به انجام میرسد .

 4- اجراء      

دراین مرحله ساخت و سازها ، نصب و راه اندازی پروژه انجام شده و در صورت موفقیت در آزمایشات ، آموزش ها و تهیه دستور العمل های بهره برداری و کسب مجوزها  فاز بعدی آغاز میشود .

 5- بهره برداری و نگهداری

این مرحله طولانی ترین دوره پروژه محسوب می گردد . پس از راه اندازی پروژه ، کارفرما در طول بهره برداری با انجام بازرسیهای دوره ای و دریافت گزارش ها ، اعمال نظارت نموده و بر انتقال تکنولوژی از شرکت پروژه ( یا پیمانکار) آموزش نیروی کار ، ایمنی عمومی و حفظ شرایط زیست محیطی توجه و دقت لازم را ابراز می نماید .

 6- واگذاری

مرحله پایان پروژه BOT  با واگذاری طرح به کارفرما به انتها میرسد . نگهداری پروژه تا تاریخ واگذاری می بایست بصورت مناسب بوده تا کارفرما بتواند بهره برداری از پروژه را ادامه دهد .

در این مرحله صدور ضمانت نامه های تعمیرات و کارکرد مناسب تجهیزات و تأسیسات می بایست ملحوظ گردد .

عناصر پایه سیستم B.O.T 
- "Build" :

 احداث پروژه ها یا خدمات عمومی، که با تأمین بودجه توسط سرمایه گذار بخش خصوصی به انجام می رسد. 
- "Operate" :

 راه اندازی، که به وسیله شرکت مدیریت و راه اندازی پروژه انجام می شود. این شرکت نیز از بخش خصوصی است. 
- "Transfer " :

انتقال مالکیت، که تعهدی است متکی به سرمایه گذار از طریق واگذاری پروژه یا خدمات آن در مرحله پایانی به طرف اداری متعاهد بدون هیچ دریافتی و در شرایطی . مطلوب

ساختار قرارداد پروژه BOT

احداث نیروگاه به روش BOT یکی از بهترین روش‏های تأمین انرژی الکتریکی برای کشور میزبان است، زیرا ساخت نیروگاهها یکی از موارد سنگین و سرمایه‏بر است. جذب سرمایه در این راه کمک بسیار بزرگی به افزایش توان مملکت در احداث سایر زیرساختها از قبیل جاده، راه‏آهن، بهداشت و ایجاد اشتغال می‏نماید که در شرایط فعلی ایران با سیکل سریع رشد و توسعه بسیار بجا و به مورد است.

 

تملک زمین براساس قانون جمهوری اسلامی ایران، قابل واگذاری به خارجیان نیست، لذا در BOT زمین به تملک شرکت پروژه در نمی‏آید. فرم‏ها و اصطلاحات بکار رفته در این بخش فراوان است ولی بطور اختصار فرم Effective date اتلاق بر زمانی می‏شود که مذاکرات اولیه قرارداد به مرحله‏ای رسیده است که بصورت پاراف بین طرفین به انجام می‏رسد در حقیقت این به معنای نفوذ قرارداد است. مرحله بعدی Closing date است که قطعیت پروژه محسوب می‏شود، این بازة زمانی فی‏مابین فرضی است که طرفین، شرایط کار را آماده می‏کنند.  

شرکت پروژه هم علاوه بر FIPPA  البته در تمام این مراحل، "سازمان توسعه برق ایران" همکاریهای لازم را انجام می‏دهد.

 

 

 

 BOT مثالی از روش

 

قرارداد نیروگاه گازی BOT چهلستون در اصفهان که هم‏اکنون مدتی از به مدار آمدن آن می‏گذرد، بین شرکت مپنا- ایهاگ از یک طرف و سازمان توسعه برق ایران از طرف دیگر منعقد گردیده است.

 

  از جمله مزایای این روش :

کاهش و انتقال ریسک پروژه ها به بخش خصوصی 

 تامین مالی پروژه های زیرساختی با استفاده از سرمایه بخش خصوصی 
 

استفاده بهینه از ظرفیت ها و دانش و مهارت بخش خصوصی و  کاهش مشکلات عدیده دولت در زمینه استقراض خارجی ، پذیرش ریسک پروژه ها ، پائین بودن کارایی طرحها و ... می باشد .

انتقال تکنولوژی به کشور و توسعه زیربنایی از شاخصه های اصلی روش BOT  محسوب می گردد .

در نهایت درک صحیح این روش از  طرف دولت و شرکتهای دولتی ( کارفرما ) و استفاده از آن در شرایط مناسب پیش نیاز اصلی جهت موفقیت بحساب می آید.

قالبهای حقوقی قراردادهای ساخت، بهره برداری و انتقال (B.O.T)

سرمایه گذاری خارجی درکشور ایران در چهارچوب قانون تشویق وحمایت سرمایه گذاری خارجی صورت میگیرد ویکی ازروشهای سرمایه گذاری انعقاد قراردادهای ساخت،بهره برداری وانتقال
(B.O.T) است که در بند (ب) ماده 3 همین قانون مورد اشاره قرار گرفته است.دریک قرارداد متعارف (B.O.T) دولت به یک کنسرسیوم خصوصی متشکل از شرکتهای خصوصی امتیاز میدهد تا کنسرسیوم مطابق قرارداد،تأمین مالی یک طرح زیربنایی را عهده دار شده آن را بسازد ودر ازای مخارجی که تقبل کرده برای مدتی از پروژه بهره برداری کند وپس از سپری شدن مدت قرارداد آن را به دولت منتقل نماید .قرارداد (B.O.T) را باید مجموعه ای از قراردادهای متنوع دانست و این قرارداد در تعریف عقود معین نمیگنجد و باید بر اساس ماده 10 قانون مدنی وبنا بر اصل آزادی اراده تفسیر گردد،این قرارداد دارای چهره معاوضی است وعوض ومعوض قرارداد طی یک سیستم غیر مستقیم ارزیابی میگردد.

قراردادهای (B.O.T) دارای قالبهای قراردادی مجزا است که عبارتند از:

1-قرارداد مشاوره 2-قرارداد ایجاد کنسرسیوم 3-قرارداد شرکت پروژه 4-قرارداد امتیاز 5-قرارداد ساخت 6-قرارداد بهره برداری ونگهداری 7-قرارداد تأمین تجهیزات 8-قرارداد تأمین مالی 9-قرارداد بیمه 10-قرارداد مبنایی خرید تضمینی محصول.

طرفهای اصلی این قراردادها عبارتند از:

1-دولت میزبان 2-شرکت پروژه 3-سهامداران 4-پیمانکاران 5-خریداران محصولات. که در این میان حقوق وتعهدات دولت میزبان وشرکت پروژه بیشتر مورد توجه است.

قراردادهای(B.O.T) دارای آثار متعددی است که مهمترین آنها خطرات وریسکهای پروژه وتضمین هاوتعهدات قراردادی وقانونی است که در این پایان نامه به آنها پرداخته شده است




سیستم قانونی پروژه های B.O.T 

سیستم قانونی قراردادهای پروژه های تأسیسات زیربنائی و خدمات عمومی B.O.T شامل تأیید و تصویب تعدادی از قراردادها و تفاهمنامه ها می باشد. به عنوان مثال قراردادها و تفاهمنامه های زیر را در بر می گیرد : 


1_موافقتنامه امتیازدهی: این موافقتنامه بین کشور میزبان و سرمایه گذار منعقد می گردد و موارد زیر را در نظر دارد: 


• پرداخت حق و حقوق مطلوب سرمایه گذار توسط کشور میزبان، جهت احداث و راه اندازی پروژه یا خدمات آن بر اساس سیستم جهانی و در چهارچوب قوانین ملی. 
• وضع تعهدات سازمانی و تشکیلاتی قرارداد که سرمایه گذار از آغاز احداث پروژه، در حین راه اندازی و تا پایان مرحله واگذاری به آنها پایبند خواهد بود. 

2_موافقتنامه ایجاد شرکت پروژه: این موافقتنامه بین سرمایه گذاران سهیم در احداث پروژه و بر اساس قوانین سرمایه گذاری و شرکتها که کشور میزبان آن را وضع می نماید، منعقد می گردد. 
3_موافقتنامه احداث پروژه: این موافقتنامه بین شرکت پروژه و پیمانکاران احداث منعقد می گردد. 

4_ موافقتنامه راه اندازی پروژه: این موافقتنامه بین شرکت پروژه و پیمانکاران راه انداز منعقد می گردد. 
5 _موافقتنامه خرید: (در نیروگاه های برق آبی) : این موافقتنامه بین شرکت پروژه، وزارتخانه و هیأت ذیربط از کشور میزبان منعقد می گردد. این هیأت تولیدات روزانه را خریداری خواهد نمود و به پخش و تقسیم آن بین مصرف کنندگان در مقابل نرخ مشخص برای هر واحد تولیدی، خواهد پرداخت. 
از آنچه گذشت روشن است که قرارداد BOT یا به عبارت دیگر قرارداد احداث، راه اندازی و انتقال مالکیت در ماهیت قانونی اش تعهد به خدمات عمومی پروژه بوده و با مبادی و اصول قراردادهای اداری قابل کنترل است. 

شاید بتوان گفت اولین پروژه ای که بر اساس سیستم BOT در مصر به انجام رسید، پروژه احداث کانال سوئز و مدیریت آن بوده است. به طوریکه یک شرکت سهامی بین المللی، تحت عنوان شرکت بین المللی کانال دریایی سوئز ایجاد شد و برای احداث کانال سوئز سهام خود را بین کشورهای مصر، فرانسه، انگلیس و سایر کشورها و مؤسسات خارجی توزیع نمود. مدیریت این کانال به وسیله شرکت مذکور در طول مدت واگذاری که نود و نه سال بود، زیر نظر دولت مصر و به شرط برگشت مالکیت پروژه به دولت مصر و بر اساس مقرراتی که بر آنها اتفاق نظر شده بود، انجام پذیرفت و در ازای آن، شرکت مالیات سالیانه ای به دولت می پرداخت. 


 

انواع قراردادهای منعقده بر اساس سیستم B.O.T 
انواع قراردادهای احداث، راه اندازی و انتقال مالکیت را می توان به صورت زیر تفکیک نمود: 
الف. قراردادهای احداث، راه اندازی و انتقال مالکیت (B.O.T) : 
قراردادهایی که بین بخش دولتی و بخش خصوصی در زمینه های احداث پروژه های زیربنائی و خدمات عمومی منعقد می گردد. 
این قراردادها هنگامی که کمیته اداری قرارداد، شخص یا شرکت خصوصی سرمایه گذار را جهت تأمین اعتبار و احداث یکی از پروژه های زیر بنائی انتخاب می نماید، تحقق می یابد.
ب. قراردادهای احداث، مالکیت، راه اندازی و انتقال مالکیت (B.O.O.T) : 
اصطلاح B.O.O.T حروف اختصاری عبارات Build, Ownership, Operate, Transfer می باشد. یعنی احداث یا ایجاد پروژه، مالکیت دارنده امتیاز رسمی آن در طول مدت قرارداد، حق راه اندازی آن در خلال این مدت و در نهایت انتقال مالکیت پروژه به دولت و یا طرف اداری قرارداد. 
ج. قراردادهای احداث، مالکیت و راه اندازی (B.O.O) : 
اصطلاح B.O.O حروف اختصاری عبارات Build, Operate, Ownership می باشد. یعنی احداث، مالکیت مقید پروژه در طول مدت قرارداد و حق راه اندازی در خلال مرحله واگذاری. 
د. قراردادهای احداث، اجاره و انتقال مالکیت (B.L.T) : 
اصطلاح B.L.T حروف اختصاری عبارات Build, Lease, Transfer می باشد. یعنی احداث پروژه برای دولت، اجاره آن از دولت و سپس انتقال مالکیت پروژه به دولت بر حسب شرایط. 
ه. قراردادهای احداث، انتقال مالکیت و راه اندازی (B.T.O) : 
اصطلاح B.T.O حروف اختصاری عبارات Build, Transfer, Operate می باشد. این نوع قراردادها بین دولت و شخص یا شرکت خصوصی سرمایه گذار جهت احداث پروژه های خدمات عمومی منعقد شده و سپس مالکیت پروژه به دولت انتقال می یابد. به همراه این نوع قرارداد، در ازای کارکرد و درآمدهای حاصل از راه اندازی پروژه، قرارداد دیگری جهت مدیریت و راه اندازی پروژه در طول مدت واگذاری منعقد می گردد. و بدین ترتیب برخلاف قرارداد (B.O.T)، دولت از ابتدای امر مالک پروژه خواهد بود. 
و. قراردادهای طراحی، احداث، تأمین اعتبار و راه اندازی (D.B.F.O) : 
اصطلاح D.B.F.O حروف اختصاری عبارات Design, Build, Finance, Operate می باشد. بر اساس این نوع قراردادها دولت بر ایجاد پروژه های زیربنائی و خدمات عمومی مطابق با شرایط فنی و طراحی های معین شده به وسیله سیستم های مشاوره ای خود، با سرمایه گذار به اتفاق نظر می رسد و سرمایه گذار نیز به وسیله تجهیزات و ماشین آلات، عهده دار ایجاد و عرضه پروژه می شود. 
سرمایه گذار زیر نظر دولت و طبق ضوابط دولتی به راه اندازی پروژه می پردازد. از آنجا که در ازای زمین، مبلغی مشخص و در ازای واگذاری امتیاز، درصدی از درآمدها به دولت می رسد؛ پس از پایان مرحله واگذاری، مالکیت پروژه به دولت انتقال نمی یابد. 
‌ز. قراردادهای نوسازی، مالکیت، راه اندازی و انتقال مالکیت (M.O.O.T) : 
اصطلاح M.O.O.T حروف اختصاری عبارات Modernize, Operate, Own, Transfer می باشد. در این نوع قراردادها سرمایه گذار، نوسازی یکی از پروژه های خدمات عمومی یا زیربنائی و تحول تکنولوژی آن مطابق با مدرنترین تکنولوژی جهانی را متعهد شده، در طول مدت واگذاری مالک پروژه گردیده و عهده دار راه اندازی آن می شود و در پایان دوره مالکیت پروژه را بدون هیچ دریافتی به دولت واگذار می نماید. بدیهی است که سرمایه گذار در خلال دوره واگذاری درآمدهای راه اندازی پروژه را کسب می نماید. 

ح. قراردادهای بازسازی، مالکیت و راه اندازی (R.O.O) : 
و اما اصطلاح R.O.O حروف اختصاری عبارات Rehabilitate, Operate, Own می باشد. در این حالت، قرداد به منظور بازسازی یکی از پروژه های دولتی که نیاز به بازسازی و پشتیبانی داشته باشد، بین دولت و سرمایه گذار منعقد می شود. این بازسازی می تواند در ساختمان و اثاثیه باشد یا در ماشین آلات، دستگاه ها، تجهیزات، ابزار با تکنولوژی پیشرفته و غیره. 
ملاحظه می شود که چهار نوع اول این قراردادها بیشترین کاربرد را دارند. 
مشارکت بخش خصوصی در ارائه خدمات جهت پروژه های زیربنائی، بر اساس میزان انتقال مالکیت دارائی ها و مدیریت از بخش دولتی به بخش خصوصی و نیز با توجه به انتقال ریسک های مالی، فنی و تجاری ناشی از آن از دوش بخش دولتی به بخش خصوصی، به چند نوع تقسیم می گردد. 
در این اثنا مشارکت بخش خصوصی در ارائه خدمات زیربنائی، شش حالت تدریجی و تصاعدی زیر را در بر می گیرد: 
1 _قراردادهای خدماتی : Services Contracts 
2_قراردادهای مدیریتی (راه اندازی و نگهداری : Contracts Operation and Maintenance 
3 _اجاره : Contracts Lease 
4 _قراردادهای اعطای امتیاز خدمات عمومی : Contracts Concession 
5 _احداث، مالکیت، راه اندازی و انتقال مالکیت (B.O.O.T) :Build, Own, Operate, Transfer 
6_خصوصی سازی پروژه های زیربنائی Privatization یا ساخت، مالکیت و راه اندازی


ساختار تشکیلاتی پروژه و متعاهدین اصلی آن

الف. مراحل زمانی پروژه :

مرحله اول: مرحله آماده سازی پروژه و انتخاب سرمایه گذار.

مرحله دوم: مرحله تدوین و نهائی کردن اعتبار.

مرحله سوم: ساخت پروژه و آماده سازی آن جهت راه اندازی.

مرحله چهارم: راه اندازی و نگهداری پروژه.

مرحله پنجم: پایان مجوز و پروانه یا تعهدنامه و انتقال دارائی ها به دولت.

ب. چهارچوب قراردادی پروژه :

توافقنامه های اصلی لازم جهت تأمین اعتبار، طراحی، ساخت و راه اندازی پروژه

توافقنامه سهامداران

توافقنامه مجوز یا تعهدنامه میان مرجع ذیربط اداری و شرکت پروژه

توافقنامه ضمانت دولتی

توافقنامه های تأمین اعتبار

توافقنامه های مستقیمی که مؤسسات سرمایه گذار با متعاهدین اصلی پروژه منعقد می کنند

توافقنامه پیمانکاری

توافقنامه خرید خدمات حاصل از پروژه

توافقنامه تأمین سوخت

توافقنامه راه اندازی و نگهداری

ج. متعاهدین اصلی پروژه :

دولت میزبان، هیأت ها و شرکت های تابعه

شرکت پروژه

مؤسسات سرمایه گذار

پیمانکار

راه انداز

سایر متعاهدین

مشکلات پیش بینی شده پروژه های B.O.T و مراحل مختلف پروژه

1_مرحله قبل از ساخت :

نیازمند ضمانتنامه های متعدد و قراردادهای قانونی طولانی و پیچیده ای می باشد.

ممکن است هزینه های کلی پروژه های BOT از روش سنتی تخطی کند.

ریسک های نسبتاً زیادی فرا روی شرکت پروژه قرار دارد.

رایزنی های اولیه طولانی و هزینه ها زیاد است.

عملیات ارزیابی پیشنهادات شرکت ها پیچیده و طولانی می باشد.

هزینه های تأسیس شرکت پروژه بالا و اقدامات جهت تأسیس زمان بر است.

مشکل آماده سازی مطالبات اختصاصی کارفرما.

مشکل دستیابی به تأمین اعتبار مناسب.

مشکل تصمیم گیری و پیش بینی نتایج که در مرحله واگذاری بسیار طولانی است.

2_مرحله ساخت :

احتمال ایجاد تغییرات قراردادی و دیگر تغییرات در مطالبات و در قوانین و آئین نامه ها.

مسئله اتمام به موقع پروژه، که شرکت را در برابر مؤسسات سرمایه گذار با مشکلاتی مواجه می کند.

افزایش هزینه احداث.

کمبود تجربه در مدیریت اینگونه پروژه ها.

3_مرحله راه اندازی :

مشکل دستیابی به درآمدهای حاصل از مدیریت پروژه و تأثیر آن بر بازپرداخت وام ها و قرض های شرکت پروژه.

احتمال ایجاد تغییرات در قوانین و آئین نامه ها.

کمبود تجربه در راه اندازی اینگونه پروژه ها.

افزایش قیمت های تعمیر و نگهداری در طول مدت راه اندازی.

ریسک غیر قابل استفاده و کهنه شدن پروژه. (اندازه و ظرفیت های غیر قابل استفاده)

4 _مرحله انتقال مالکیت :

عدم وجود تجربه های فنی جهت راه اندازی و نگهداری پروژه پس از تحویل مالکیت.

احتمال اینکه پروژه به هنگام تحویل، در پایان عمر تولیدی خود باشد.


BOT  در قوانین ایران
قانونگذار ایران، در قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی مصوب 13/4/87، ذیل بند (ب) ماده 3 که نحوه سرمایه گذاری خارجی را بر شمرده است چنین مقرر می دارد:"سرمایه گذاری های خارجی در کلیه بخشها در چارچوب روش های "مشارکت مدنی" "بیع متقابل" و "ساخت، بهره برداری و واگذاری" که برگشت سرمایه و منافع حاصله صرفا از عملکرد اقتصادی طرح مورد سرمایه گذاری ناشی شود و متکی به تضمین دولت یا بانکها و یا شرکتهای دولتی نباشد"

قانونگذار جهت تضمین سود آوری طرح و ایجاد رغبت در سرمایه گذار ،در تبصره ماده مرقوم بیان داشته است: "مادام که سرمایه خارجی موضوع روشهای "ساخت، بهره برداری و واگذاری " مندرج در بند (ب) این ماده و سود مترتب بر آن مستهلک نشده است، اعمال حق مالکانه نسبت به سهم سرمایه باقی مانده در بنگاه اقتصادی سرمایه پذیر توسط سرمایه گذار خارجی مجاز می باشد.
اما نکته حائز اهمیت که متاسفانه مورد توجه نویسندگان نیز قرار نگرفته، این است که این نوع قراردادها فاقد تعریف قانونی هستند. تعریف این نوع قراردادها از آن جهت حائز اهمیت است که قانونگذار پذیرش سرمایه گذاری خارجی را تنها ازین طرق امکان پذیر میداند. اما اینکه منظور از قراردادهای b.o.t چیست، در ابهام قراردارد. و متاسفانه جهت دریافت معنی آن ناگزیر باید به منابع خارجی رجوع کرد. اما بدون شک،عنصر اساسی این قراردادها و در واقع هدف آنها، راه اندازی پروژه بدون تحمیل هزینه به دولت است.

 

مزایای پروژههای با این نوع قرارداد

هزینه‌های پروژه‌ها به وسیلهء دولت است. البته این مشکل یعنی عدم توازن‌بودجه‌های دولتی و نیاز مالی اجرای‌پروژه‌های عظیم توسعه‌ای کشورها،در همه کشورها حتی کشورهای توسعه‌یافت به چشم می‌خورد که با اعمال‌روش‌های دیگر و هدایت بخش‌خصوصی،ضمن کاهش بار مالی و بدهی‌های دولت،پروژه‌های بزرگ ملی‌همراه با توجیه اقتصادی و در کوتاه‌ترین زمان ممکنه اجرا و به‌بهره‌برداری می‌رسد.یکی از روش‌های‌معمول ، روش است. از مزایای دیگر آن می توان به موارد زیر اشاره کرد.

-    فعال شدن بخش خصوصی در راستای‌خصوصی‌سازی مصرح در بند«ب»ماده 122 قانون برنامه سوم توسعه‌اقتصادی-اجتماعی جمهوری‌اسلامی ایران

-    کاهش میزان بدهی دولت با کسری‌بودجه پروژه‌های زیربنایی بزرگ به‌عنوان مبنای توسعه

-    راه‌اندازی و اجرای پروژه‌های زیربنایی‌مورد نیاز توسعه کشور که از توان مالی‌دولت خارج است.

-    به کارگیری سرمایه،دانش و خلاقیت‌های بخش خصوصی در جهت‌کاهش هزینه و زمان اجرا و بهره‌برداری‌پروژه‌های ملی

-    انتقال ریسک و هزینه‌های مترتب‌پروژه،به بخش خصوصی در دوره‌ اجرا، بهره‌برداری، تعمیر و نگهداری

-    تضمین بازدهی مناسب اقتصادی

-    انتقال فناوری،دانش فنی،آموزشی و تربیت نیروی انسانی به عنوان‌سرمایه ملی

-    مصرف محصول تولیدی پروژه در دوره بهره‌برداری و انتقال پروژه فعال‌به دولت در پایان دوره بهره‌برداری‌سرمایه‌گذار

-    ایجاد اشتغال و جذب نیروی انسانی به‌عنوان مهمترین مسأله پیش روی اقتصاد ملی

مزایای فوق،سازمان‌های بین المللی‌مانند سازمان ملل و بانک جهانی را وا داشته است که کمک‌ها و تسهیلات‌اعطایی خود را از دولت‌ها به بخش‌خصوصی منتقل کرده تا پروژه‌های ملی‌کشورها با ریسک اجرایی کمتری، رو به رو شده و دولت‌ها را به بخش‌های‌خدماتی-رفاهی هدایت کند.به طور مثال‌بیش از 65 درصد از انرژی تولید شده در کشور فیلیپین از نیروگاه‌هایی تأمین‌می‌شود که بر اساس B.O.T ساخته شده‌است و یا در کشور ترکیه بیش از 70 سد و نیروگاه بر این اساس ساخته شده‌اند یا در حال ساختند که مدیریت پروژه چند طرح را نخست‌وزیر وقت آقای تورگوت‌اوزال مستقیما بر عهده داشتند.

* نرخ ثابت مالیان بر درآمدهای سرمایه گذار در این قرار داد 25 درصد است.
* در سال 85 کتابی به عنوان BOT و کاربرد آن در قراردادهای زیر بنایی ایران تالیف  محمد حسن سبط انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر انتشار یافته است.

جمع بندی و نتیجه گیری

-این روش را می توان بعنوان یکی از روشهای جدید و مثمرثمر خصوصی سازی نام برد که مشارکت فعال بخش خصوصی را در احداث و توسعه پروژه های زیربنایی بهمراه دارد .

از جمله مزایای این روش کاهش مشکلات عدیده دولت در زمینه استقراض خارجی ، پذیرش ریسک پروژه ها ، پائین بودن کارایی طرحها و ... می باشد . انتقال تکنولوژی به کشور و توسعه زیربنایی از شاخصه های اصلی روش BOT  محسوب می گردد .

 در نهایت درک صحیح این روش از  طرف دولت و شرکتهای دولتی ( کارفرما ) و استفاده از آن در شرایط مناسب پیش نیاز اصلی جهت موفقیت بحساب می آید.

منابع:

1. زاهدی شمس‌السادات، الوانی مهدی، فقیهی ابوالحسن، فرهنگ جامع مدیریت، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1376.:

  1. Project Change Management,1994, Reviewed by CII(CONSTRUCTION INDUSRY INSTITUTE) 23un04

,
2. Davis,F.D .(1989), “Perceived usefulness,perceived ease of use , and user acceptance of information technology”,MIS Quarterly,Vol. 13 No. 3,pp. 319-340.

3. Venkatesh,V.and Davis,F.D.(2000),”Atheoritical extention of the technology acceptance model:four longitudinal field studies”,Management Science,Vol.46 No.2, pp. 186-204.
4. Davis,F.D .(1989), “Perceived usefulness,perceived ease of use , and user acceptance of information technology”,MIS Quarterly,Vol. 13 No. 3,pp. 319-340.

 

/ 1 نظر / 122 بازدید
حمیدرضا

ممنون از مطالب خوبتون